Жаһандық өзгерістер дәуірінде университеттер енді тек білім беру институттары ғана емес. Әлемдегі жетекші университеттер серпінді технологиялар туындайтын, цифрлық күн тәртібі қалыптасатын және экономикалық тұрақтылықтың негізі қаланатын интеллектуалды хабтарға айналуда. Аль-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті QS World University Rankings рейтингінде 166-орында тұрып, елдің ең көне университетінің технологиялық жаңғырту саласындағы көшбасшыға айналуы мүмкін екенін айқын көрсетеді.
Ректор
Жансейт Түймебаевтың басшылығымен ҚазҰУ адами капиталды нығайту және жасанды
интеллектіні өмірдің барлық саласына енгізу жөніндегі ұлттық күн тәртібіне
жауап бере отырып, терең трансформациядан өтті.
ЗЕРТТЕУ
УНИВЕРСИТЕТІ
Университетке
2022 жылы зерттеу университеті мәртебесінің берілуі ауқымды трансформацияның
бастау нүктесі болды. Бүгінде ҚазҰУ-дың ғылыми экожүйесі сегіз ғылыми-зерттеу
институтын, отыз тоғыз ғылыми орталықты және 140-тан астам зертхананы қамтиды.
Олар бірлесіп шамамен 400 ғылыми жобаны жүзеге асырып, ғылыми зерттеулер мен
қолданбалы инновациялар үшін жоғары шоғырланған орта қалыптастыруда.
Осы
өсімнің орталық элементі — инвестициялар. Университеттің 90 жылдығына дайындық
аясында ғылыми инфрақұрылымды дамытуға шамамен 110 миллион АҚШ доллары
бағытталды, бұл елуден астам заманауи зертхана мен инновациялық платформа
құруға мүмкіндік берді.
Осы
экожүйенің негізгі құрамдас бөлігі — Farabi Hub жоғары технологиялар орталығы.
Ол университеттің ірі инновациялық кластерлерінің бірі болып табылады, ауданы
шамамен 7 000 шаршы метрді құрайды және жалпы сомасы 20,55 миллион АҚШ доллары
инвестициямен қолдау тапты. Орталық ZTE, Ericsson, CNRS, Huawei, Samsung,
NVIDIA және BASF сияқты әлемдік технологиялық көшбасшылармен бірлескен
жобаларды іске асырады.
ҚазҰУ
сондай-ақ өнеркәсіптік робототехника мен Индустрия 4.0 технологияларына
маманданған FARABI ROBOTICS инженерлік құзыреттілік орталығын құрды.
Дүниежүзілік банктің 1 миллион АҚШ доллары көлеміндегі грантымен қолдау
көрсетілетін орталық жоғары білікті мамандарды даярлау және қайта даярлауға
бағытталған. Платформа өнеркәсіптік процестер мен стартап-жобалар үшін
робототехникалық шешімдерді зерттеуге, сынауға және көрсетуге мүмкіндік береді.
Робототехника
мен цифрлық технологиялар саласындағы халықаралық интеграцияны нығайту
мақсатында ҚазҰУ Цифрлық технологиялар және робототехника халықаралық
институтын құрды. Институт құру туралы шешім Қазақстан-Қытай іскерлік кеңесінің
Пекиндегі отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен қабылданды.
Институт оқу және ғылыми-зерттеу зертханаларын, мультимедиялық аудиторияларды
және өнеркәсіптік әрі қызметтік роботтармен жабдықталған эксперименттік
алаңдарды қамтиды.
Тағы
бір стратегиялық бастама — Қытайдың Aerial Solutions LLC компаниясы мен
Солтүстік-Батыс политехникалық университетімен (Сиань) бірлесіп құрылған
Инновациялық ұшқышсыз авиация орталығы. Бұл — Орталық Азиядағы ұшқышсыз ұшу
аппараттарын (ҰҰА), аэроғарыштық технологияларды, сынау инфрақұрылымын және
дуальды білім беру бағдарламаларын дамытуға арналған осындай алғашқы нысан.
Тұрақты
даму және тиімді табиғат пайдалану ғылыми орталығы Батыс Қазақстанның
табиғи-ресурстық, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық жүйелерін кешенді
зерттейді. Орталық Ғылым және жоғары білім министрлігінің «Жасыл өсу
контекстінде Батыс Қазақстанның табиғи-шаруашылық және әлеуметтік-экономикалық
жүйелерінің тұрақты дамуы» бағдарламасы аясында жұмыс істейді. 2023 жылдың
соңында факультеттің географтары Ғылым комитетінен 7,6 миллион АҚШ доллары
көлемінде мегагрант жеңіп алды.
ҚазҰУ-да
сондай-ақ Орталық Азияның тұрақты дамуы жөніндегі PolyU-KazNU орталығы жұмыс
істейді, ол өңірлік тұрақтылыққа, әлеуметтік процестерге және туризмді дамытуға
бағытталған пәнаралық зерттеу жобаларын жүйелі түрде жүзеге асырады. Зерттеулер
Аль-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті мен Гонконг политехникалық
университетінің (PolyU) бірлескен топтары арқылы жүргізіледі.
2024
жылы Президент Тоқаевтың университеттердің ғылыми-зерттеу инфрақұрылымын
нығайту жөніндегі тапсырмаларын орындау аясында Қашықтықтан зондтау
технологиялары және оларды қолдану жөніндегі Қазақстан-Қытай бірлескен
зертханасы құрылды. Жоба Қытай Ғылым академиясының Шыңжаң экология және
география институтынан шамамен 2 миллион АҚШ доллары көлемінде грант тартты.
Зертхана Орталық Азиядағы климаттың өзгеруі, құрғақшылық, жерлердің тозуы және
су тапшылығы мәселелерімен айналысады.
Зертхана
зерттеушілері қазіргі уақытта қашықтықтан зондтау деректерін, ұшқышсыз ұшу
аппараттарын, жоғары дәлдіктегі лидарлық түсірілімді және жасанды интеллект
әдістерін пайдалана отырып, экологиялық және табиғи қауіп-қатерлерге кешенді
баға беруде. Оның жетістіктерінің бірі — тау бөктеріндегі аймақтарда көшкін
тәуекелдерін бағалау мен басқарудың кешенді ғылыми тәсілін әзірлеу және
сынақтан өткізу.
Тағы
бір стратегиялық бастама — 6,5 миллион АҚШ доллары көлеміндегі инвестициямен
қолдау тапқан Farabi Chem Science кластері. Кластер экология, энергетика,
медициналық химия, мұнай химиясы және материалтану салаларында зерттеулер
жүргізетін тоғыз зертхананы біріктіреді. Зерттеулер аналитикалық химиядан
бастап электрохимиялық өндірістік технологияларға, наноматериалдарға,
полимерлік және бейорганикалық материалдарға, фармацевтикаға және медициналық
жабдыққа дейінгі салаларды қамтиды. Ғалымдар металл және ағаш конструкцияларына
арналған отқа төзімді жабындардан бастап синтетикалық және өсімдік текті
материалдар негізіндегі медициналық гидрогельдер мен озық жара таңғыштарына
дейін инновациялық өнімдер әзірлеуде.
ҚазҰУ
жанындағы «ZooStan» Орталық Азияны зерттеу халықаралық орталығы 2024 жылдың
мамырында құрылды. Зертхана құру туралы келісімге Францияның жетекші ғылыми
ұйымы — Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығы (CNRS) мен Аль-Фараби атындағы Қазақ
ұлттық университеті қол қойды. Франция үкіметі бастаманы қолдауға 1,05 миллион
АҚШ доллары бөлді.
Халықаралық
ZooStan зертханасының соңғы зерттеулері Орталық Азияның ерте тарихи дамуы
туралы түсінікті айтарлықтай кеңейтті. 2025 жылғы дала маусымының ең маңызды
жетістіктерінің бірі — көне жартас суреттері бар он төрт қосымша археологиялық
ескерткіштің табылуы болды.
Тағы
бір негізгі мекеме — 5,7 миллион АҚШ доллары көлеміндегі инвестициямен құрылған
Ми институты. Ол іргелі және қолданбалы нейроғылымды дамытады, зерттеу
нәтижелерін тәжірибеге енгізуге, атап айтқанда, нейропсихиатриялық бұзылуларды
ерте диагностикалау мен алдын алуға баса назар аударады.
Энергетика
министрлігімен әріптестікте ҚазҰУ сондай-ақ көмірсутекті өңдеу мен сутегі
энергетикасынан бастап киберқауіпсіздік пен ЖИ-ге дейінгі салаларды қамтитын он
екі ғылыми-зерттеу бөлімшесін біріктіретін Салалық технологиялық құзыреттілік
орталығын құрды.
Сонымен
қатар ҚазҰУ жаңа ұрпақ ғылымының алдыңғы шебіне шығуда. 2026 жылы университет
Қазақстан-Сингапур квантттық технологиялар орталығын құруды бастады. Оның
қызметі кванттық есептеулерді, кванттық байланысты, сенсорлық технологияларды
және озық материалдарды қамтиды — бұлар жаһандық технологиялық бәсекелестіктің
қалыптасып келе жатқан негізгі бағыттары.
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ
ИНТЕГРАЦИЯ ЖӘНЕ ЖАҺАНДЫҚ АКАДЕМИЯЛЫҚ ЖЕЛІ
Интернационалдандыру
стратегиялық басымдыққа айналды. ҚазҰУ әлемнің 700-ден астам университетімен
серіктестік орнатып, Орталық Азия үшін ірі білім беру хабына айналды. Бүгінде
Аль-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде 54 елден 7 000-нан астам шетелдік
студент білім алуда, бұл мультимәдени академиялық орта қалыптастырып,
түлектердің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін нығайтуда.
ҚазҰУ
Бішкек, Стамбул және Омбы қалаларындағы білім беру орталықтары арқылы
халықаралық қатысуын кеңейтуде, сондай-ақ Ұлттық зерттеу ядролық университеті
МИФИ мен Қытайдың Солтүстік-Батыс политехникалық университеті сияқты жетекші
мекемелердің филиалдарын қабылдап отыр — бұл ядролық физикадан бастап озық
материалтануға дейінгі салаларда мамандар даярлауға мүмкіндік береді.
ЖАСАНДЫ
ИНТЕЛЛЕКТ ЖӘНЕ ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯ
Цифрландыру
университетті жаңғыртудың негізгі драйверіне айналды. ҚазҰУ-да жасанды
интеллект жеке пәннен оқыту мен зерттеудің де негізіне айналды.
Big
Data, интеллектуалды жүйелер, робототехника және аналитика бойынша
бағдарламалар енді бакалавриаттан бастап докторантураға дейінгі барлық оқу
деңгейлерінде ұсынылады. ЖИ бойынша курстар барлық факультеттерде — кіріспе
модульдерден бастап нейрондық желілер мен терең оқыту сияқты озық тақырыптарға
дейін өткізіледі.
Осы
трансформацияның негізінде — Орталық Азиядағы ең қуатты суперкомпьютер тұр.
Оған 23 миллион АҚШ доллары инвестицияланды, ол 400 CPU-сервер мен 30
GPU-сервердің қолдауымен 2 000 TFLOPS өнімділікті қамтамасыз етеді.
Суперкомпьютер
қазақ тіліндегі ірі тілдік модельді (LLM) әзірлеу үшін пайдаланылады — бұл
цифрлық егемендікке қарай жасалған қадам — және «Қазгидромет» пен
ынтымақтастықта климаттық модельдеуді қолдап, бұрын апталар алатын есептеулерді
бірнеше сағатқа дейін қысқартады.
Оқу
процесіне генеративті ЖИ технологиялары, онлайн-проктор жүйелері және
интеллектуалды цифрлық көмекшілер де енгізілген.
Аль-Фараби
атындағы Қазақ ұлттық университеті академиялық дәстүрді, озық технологияны және
жаһандық амбицияны біріктіретін тұрақты модельді көрсетуде.
Университет
тек өзгерістерге бейімделіп қана қоймайды — ол өңірдегі ғылым мен білімнің
болашағын қалыптастырады. Оның жасанды интеллектке, цифрлық трансформацияға,
халықаралық ынтымақтастыққа және зерттеулерді коммерцияландыруға баса назар
аударуы оның Еуразияның жетекші интеллектуалды орталықтарының бірі ретіндегі
позициясын нығайта түсуде.
Жаһандық
өзгерістердің қарқынды дәуірінде ҚазҰУ сияқты университеттер экономикалық,
ғылыми және әлеуметтік прогрестің негізгі драйверлері болып табылады — және
ҚазҰУ осы бағытта сенімді түрде алға басуда.