Химиялық технология және экология кафедрасы

«Химиялық технология және экология» кафедрасы алпыс жылдан астам ғылыми-педагогикалық дәстүрі бар, Орталық Қазақстан өнеркәсібінің дамуымен тығыз байланысты бай тарихқа ие.

1963 жылғы 1 қыркүйекте Қарағанды металлургия зауытының базасында химия және металлургия салалары үшін инженерлік кадрлар даярлаудың негізін қалаған Завод-ВТУЗ құрылды. 1963 жылғы 1 қарашадағы №2 бұйрыққа сәйкес Теміртау қаласындағы Завод-ВТУЗ жанынан өңірде химия-технологиялық білім берудің іргетасын қалаған «Химиялық технология» кафедрасы ашылды.

1965 жылы құрылымдық даму нәтижесінде кафедра келесі дербес бөлімшелерге бөлінді:
– «Физикалық және аналитикалық химия»,
– «Жалпы химия»,
– «Химиялық өндіріс технологиясы».
Бұл мамандарды даярлауды тереңдетуге және ғылыми бағыттарды кеңейтуге мүмкіндік берді.

1996 жылы «Пайдалы қазбаларды байыту» кафедрасының қосылуына байланысты бейіндік бағыттар біріктіріліп, «Химия, химиялық технология және пайдалы қазбаларды байыту» кафедрасы құрылды. Осы кезеңде кафедраны профессор, техника ғылымдарының докторы Музычук В.Д. басқарды. Оның жетекшілігімен химия және тау-кен металлургия өнеркәсібі үшін пәнаралық негізде мамандар даярлаудың іргетасы қаланды.

1998 жылдан бастап кафедраны химия ғылымдарының кандидаты, доцент Арбузов В.А. басқарды. Осы кезеңде кафедра қайтадан «Химиялық технология» деп аталып, білім беру және ғылыми қызметін заманауи химия-технологиялық процестер мен өндірістік технологияларға бағыттады.

2007 жылы кафедра құрылымына «Экология» секциясы енгізіліп, бұл білім беру бағдарламаларының кеңеюіне және кафедра атауының «Химиялық технология және экология» болып өзгеруіне негіз болды. Бұл өзгеріс өндірістің экологиялық және өнеркәсіптік қауіпсіздігіне қойылатын заманауи талаптарды көрсетті.

2018 жылғы қыркүйектен бастап бүгінгі күнге дейін «Химиялық технология және экология» кафедрасын химия ғылымдарының кандидаты, доцент Кабиева Сауле Қазжанқызы басқарып келеді. Оның жетекшілігімен кафедра қарқынды дамып, көпдеңгейлі білім беру бағдарламаларын іске асырып, ғылыми-зерттеу қызметін нығайтып, өнеркәсіптік және фармацевтикалық кәсіпорындармен өзара ынтымақтастықты кеңейтуде.

«Химиялық технология және экология» кафедрасының профессор-оқытушылар құрамы білім беру процесінің сапасын арттыруға, заманауи білім беру технологияларын енгізуге және оқытудың цифрлық форматтарын дамытуға бағытталған оқу-әдістемелік қызметті белсенді жүзеге асырады. Соңғы жылдары білім беру бағдарламалары пәндері бойынша оқу-әдістемелік материалдар едәуір жаңартылып, онлайн-курстар әзірленді. Аталған онлайн-курстарға уәкілетті мемлекеттік орган берген авторлық құқық туралы куәліктер алынды.
Кафедра оқытушылары Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Республикалық оқу-әдістемелік бірлестігі (ҚР ҒЖБМ РОӘБ) ұсынған оқулықтар мен оқу құралдарын дайындап, басып шығарды. Бұл оқу басылымдары бакалавриат, магистратура және докторантура білім беру бағдарламаларын іске асыру барысында оқу процесінде кеңінен қолданылады.

Қосымша және үздіксіз білім беру
Кафедра базасында қосымша білім беру бағдарламалары жүзеге асырылады. «Химиялық талдау лаборанты» біліктілікті арттыру курстары өткізілді, олардың нәтижесі бойынша тыңдаушыларға «Химиялық талдау лаборанты» микробіліктілігі берілді. Аталған курстар аналитикалық және өндірістік зертханаларда сұранысқа ие практикалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған.

Онлайн-білім беру және цифрлық ресурстар
Кафедраның профессор-оқытушылар құрамы ұлттық білім беру платформалары — BilimLand және Қазақстанның Ашық білім беру ұлттық платформасы Ашық университетте орналастырылған жаппай ашық онлайн-курстарды (MOOC) әзірледі. Онлайн-курстар сапалы білімнің қолжетімділігін қамтамасыз етіп, аралас және қашықтан оқыту элементі ретінде білім беру процесінде қолданылады.

Кадрлық әлеует және ғылыми кадрларды даярлау
Кафедраның кадрлық әлеуеті жүйелі түрде дамып келеді. Профессор-оқытушылар құрамында 2 ғылым докторы, 7 ғылым кандидаты және 3 PhD докторы қызмет атқарады, бұл кафедраның ғылыми дәрежелілік деңгейінің жоғары екенін (55 %) көрсетеді. Қазіргі уақытта 2 докторант диссертациялық жұмыстарын аяқтау сатысында және жақын арада қорғауды жоспарлауда. Бұл кафедрадағы ғылыми мектептердің тұрақты дамуын және кадрлық сабақтастықты дәлелдейді.

Төмендегі білім беру бағдарламалары бойынша:
8D07101 – Органикалық заттардың химиялық технологиясы,
7M07102 – Органикалық заттардың химиялық технологиясы,
7M11201 – Өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздік
магистранттар мен докторанттар контингентінің жыл сайын тұрақты өсуі байқалады, бұл кафедраның ғылыми-білім беру әлеуетінің жоғары сұранысқа ие екенін көрсетеді.

Білім алушылардың академиялық ұтқырлығы
Кафедра білім алушылардың ішкі және сыртқы академиялық ұтқырлығын белсенді қолдайды. Студенттер мен магистранттар академиялық алмасу бағдарламалары аясында отандық және шетелдік жоғары оқу орындарында білім алып, химиялық, фармацевтикалық және биомедициналық бағыттар бойынша бейіндік пәндерді меңгереді.
Сыртқы академиялық ұтқырлық аясында кафедра білім алушылары Түркия және Болгария университеттерінде фармацевтикалық және химиялық бағыттағы пәндер бойынша білім алды.
Ішкі академиялық ұтқырлық аясында студенттер мен магистранттар Қарағанды қаласының жетекші жоғары оқу орындарында, оның ішінде медициналық және техникалық университеттерде жекелеген пәндерді меңгереді.

«Химиялық технология және экология» кафедрасы химиялық технология, органикалық синтез, экологиялық бағдарланған процестер және өнеркәсіптік қауіпсіздік салаларында іргелі және қолданбалы зерттеулерді дамытуға бағытталған белсенді әрі нәтижелі ғылыми-зерттеу қызметін жүзеге асырады. Кафедраның ғылыми зерттеулері химия, тау-кен металлургиясы және фармацевтика салаларының өзекті мәселелерін шешуге, сондай-ақ бәсекеге қабілетті ғылыми кадрларды даярлауға бағытталған.

Кафедраның басым ғылыми бағыттары

Кафедрада келесі басым ғылыми бағыттар бойынша зерттеулер жүргізіледі:
– органикалық синтез, ацетилен спирттері мен гликольдердің туындыларын зерттеу, сондай-ақ олардың биологиялық белсенділігін анықтау;
– түсті металдар кендерін байытудағы флотациялық процестерге арналған көбіктүзгіштерді алу үшін химия-технологиялық процестерді әзірлеу;
– оксихинолин туындылары мен басқа да функционалдық органикалық қосылыстарды синтездеу және зерттеу;
– биологиялық белсенді заттарды синтездеу және оларды электрохимиялық әдістерді, оның ішінде инверсиялық вольтамперометрияны қолдана отырып аналитикалық зерттеу;
– экологиялық бағдарланған химиялық технологиялар және техногендік жүктемені төмендету әдістері.

Негізгі ғылыми нәтижелер

Соңғы жылдары кафедраның профессор-оқытушылар құрамы елеулі ғылыми нәтижелерге қол жеткізді. Ғылыми-зерттеу қызметінің нәтижелері бойынша:
• Web of Science деректер базасына индекстелетін шетелдік ғылыми журналдарда 60-тан астам мақала;
• ҚР БҒМ БҒССҚК (ККСОН) ұсынған басылымдарда шамамен 70 мақала;
• халықаралық және республикалық ғылыми конференцияларда 150-ден астам баяндама;
• Қазақстан Республикасының 24 патенті;
• әзірленген тәсілдерге, технологияларға және оларды іске асыру құралдарына 2 Еуразиялық патент;
• кафедраның негізгі ғылыми нәтижелерін қамтитын 6 монография жарияланды.

Гранттық және жобалық қызмет

Кафедра ғалымдары гранттық қаржыландыру аясындағы ғылыми жобаларды іске асыруға жүйелі түрде қатысады. Кафедра жобалық қызметті, оның ішінде жас ғалымдарды тарту арқылы, белсенді дамытып, ғылыми қаржыландыру конкурстарына тұрақты түрде өтінімдер береді. Кафедра өкілдері дарынды жас ғалымдарға арналған мемлекеттік стипендия иегерлері болып табылады, бұл ғылыми әлеуеттің жоғары деңгейін және зерттеу нәтижелерінің мемлекеттік деңгейде мойындалғанын көрсетеді.

ПОҚ-тың мойындалуы және ғылыми жетістіктері

Кафедра қызметкерлерінің ғылыми-педагогикалық қызметі университет және салалық мекемелер деңгейінде жоғары бағаланған. Кафедраның үш оқытушысы «ЖОО-ның үздік оқытушысы» құрметті атағының иегері. Сонымен қатар, кафедра оқытушылары ғылым мен жоғары білімді дамытуға қосқан үлесі үшін алғыс хаттармен және төсбелгілермен марапатталған, сондай-ақ ғылыми және жарияланымдық белсенділіктің жоғары көрсеткіштері үшін атап өтілген.

Халықаралық ғылыми ынтымақтастық

Кафедра халықаралық ғылыми ынтымақтастықты белсенді түрде дамытады. Кафедра оқытушылары Стамбул (Түркия) және Томск (Ресей Федерациясы) қалаларында өткен халықаралық ғылыми конференциялар мен ғылыми іс-шараларға қатысқан. Кафедраның білім беру бағдарламаларының докторанттары мен магистранттары диссертациялық зерттеулер тақырыптары мен бірлескен ғылыми жобалар аясында Түркия мен Ресей Федерациясының жетекші шетелдік университеттерінде, соның ішінде Стамбул, Томск және басқа да ғылыми орталықтарда ғылыми тағылымдамадан өтеді.

Ғылыми кадрларды даярлау және білім алушылардың ҒЗЖ-ға қатысуы

Кафедра ғылыми кадрларды даярлауға және білім алушыларды ғылыми-зерттеу қызметіне тартуға ерекше көңіл бөледі. Жыл сайын кафедра студенттерінің шамамен 45 %-ы және магистранттардың 100 %-ы ғылыми зерттеулерді орындауға, бітіру біліктілік жұмыстары мен диссертацияларды даярлауға қатысады. Білім алушылар өсімдік сығындылары мен фитокомпозициялар негізінде косметикалық құралдар, шаш күтіміне арналған өнімдер және сабын өндіру салаларында стартап-жобаларды жүзеге асыру арқылы инновациялық қызметті белсенді дамытады.

Кафедраның ғылыми қызметі білім беру бағдарламаларының тұрақты дамуын, білім алушылардың зерттеушілік құзыреттерін қалыптастыруды және ғылым, білім мен өндірістің интеграциясын қамтамасыз етеді.